Etapas da vida de Novoneyra

Uxío Novoneyra nace na aldea de Parada de Moreda - serra do Courel. Lugar que deixará unha pegada importante nas súas obras poéticas polas experiencias vividas alí- o 19 de xaneiro de 1930 e morre en Santiago de Compostela o 30 de outubro de 1999.

Viviu nun tempo difícil no que a situación política era a seguinte:

-No 1936 estoura a Guerra civil e apróbase o Estatuto de Autonomía no "goberno do exilio".

- Ditadura e anos de represión. Péchanse editoriais, revistas, xornais... e a nosa lingua prohíbese. Os escritores só teñen dous camiños: o "exilio interior" e o "exilio exterior".

-En 1950 o réxime franquista estabilízase internacionalmente. Morre Castelao e desaparece o PG. Pero rexurde a conciencia "galeguista". Comezan a aparecer editoriais como Benito Soto, Bibliofilos Gallegos e nace a editorial Galaxia que lle dá un respiro ás nosas letras porque arredor dela móvense moitos intelectuais que teñen a Galicia e á lingua como elementos a defender.

-Na década dos 60 aparece un novo nacionalismo político (PSG, UPG).

-No ano 1975 morre Franco e chega a democracia.
-En 1978 apróbase a Constitución Española, no 1981 o Estatuto de Autonomía e no 1983 a Lei de Normalización.

ETAPAS

Novoneyra levou o seu Courel consigo, estivera onde estivese, pero cando viviu noutros lugares coñeceu a amigos que o axudaron a formarse como escritor e persoa.

LUGO

Coñece ao escritor da Terra Chá, Manuel María (1929-2004)

Muiñeiro de brétemas (1950) peza inaugural da Escola da Tebra e á que seguen Morrendo a cada intre, Advento (1954) nas que aparece unha visión atormentada da existencia. A partires de Documentos persoais (1958) comeza coa poesía social e cunha denuncia explícita da situación de Galicia, sen esquecer a retranca e o humor. Denuncia que se fai directa en Laio e clamor pola Bretaña (1973). Cultiva a poesía paisaxística en Terra Chá (1954); e a intimista en A primavera de Venus (1983).

OUTONO

Galicia é un Outono puro e bon,
un río que decorre mansamente,
lume abrasador, fértil semente,
futuro presentido e en sazón.
E foi labrando o tempo-luz-paixón,
o seu ser escuro e trascendente,
luíndo o corazón de toda a xente
e conformando a terra e o terrón.
Galicia é unha agarda moi madura
que non permite prazos, dilacións,
estancamente, freo ou coutadura.
¡Abonda xa de laios e cancións!

¡Non queremos ser ríos de tristura

correndo pola vida a tropezóns!

O idioma somos nós, pobo común,
vencello que nos xungue e ten en pé,
herdanza secular de cada un,
fogar no que arde acesa a nosa fe.

En Lugo tamén coñece a Ánxel Fole (1903- 1986), escritor que viviu tempadas no Incio e en Quiroga, terras próximas ao Courel.

Novoneyra deixa testemuña da amizade con este autor no poema que titula
"ÁNXEL FOLE SEGÚN MASIDE"

OLLOS de cinsa e nebra

chegados da tebra!
Ollar antigo e novo! Ollar

que pon un manto ó pousar!
Ollar que neva!

Ollar que leva

e sabe o que se sabe

e canto en nós cabe!

Ollar aberto que abre
e tenta o couto do inralvabre!
Ollar que pergunta clamea di:

Non podo non ser nin ser así!

COUREL

-No ano 1947 iniciou unha profunda relación persoal con María Mariño, que deixará unha forte pegada na obra de ambos. A poetisa pertence á xeración do 36 escribindo obras de carácter intimista como Palabra no tempo (1963) e Verba que comeza.(1967), na que destaca a comuñón do ser humano coa natureza e a "súa" morte presentida.

A MARÍA MARIÑO

CÁNTOS outonos e longos invernos
pasando a ollada-espello a espello-
da coor dos teus ollos a coor do ucedo!

Máis tarde, o feito de regresar ao Courel motívao a escribir en galego publicando Os Eidos.

No Courel casa por segunda vez cunha moza chamada Elva Rei, á que lle dedica poemas como ”A Elva que veu pro Courel” en 1981,en Os eidos e coa que terá tres fillos.

NEVA

e non leva.

Todo un tempo a un ora.

.......................................

Cai a neve a plomo

como

nun ámeto pechado

cai a neve fora.

....................................

Xa non se oi o río.

Vai nacer outro Uxío

pra que siga o Pasado.

Madrid:

Nesta cidade entra en contacto co grupo Brais Pinto ( R, Patiño, C. Arias, Bautista Álvarez, X.L. Méndez Ferrín, B. Álvarez, “Foz” e Manuel María), que era un grupo de estudantes e novos traballadores galegos de ideoloxía esquerdista que editaron unha colección de poesía chamada Illa Nova onde publicaban as súas obras.

Tamén se relaciona co pintor Tino Grandío e con Reimundo Patiño ao que lle dedicará algún poema. Proba da relación que existiu entre o poeta e os artistas están os obras pictóricas que vos ofrecemos.

GRIS- GRANDÍO

Nun chover por siglos

todo foise esluíndo...

( 1963)

Tino Grandío (Retrato de Novoneyra):

Pintura de Reimundo Patiño:

Nos anos que pasou en Madrid, Novoneyra obtén a fama de "decidor" nas aulas universitarias. O seu pensamento comeza a cambiar e "o noso pobo, convértese en fala". A partires de aí, a defensa dos nosos autores, da nosa patria, da nosa identidade como persoas desta vella nación europea estará presente.

Santiago

Carlos Maside:

Ramón Piñeiro (1915-1990):

Ramón Piñeiro é un dos galeguistas históricos máis importantes do século XX. Foi un dos fundadores, e un dos primeiros directores da editorial Galaxia e da revista Grial. Politicamente foi membro das mocidades galeguistas e do partido galeguista e deputado do PSG- PSOE.

A súa principal actividade foi a de intentar desposuír ao galeguismo do seu compoñente político para centralo no compoñente cultural (o que se chamou "piñeirismo"). Apelou a saudade, a paisaxe e ao humor como fundamentos da identidade dos galegos e a verdadeira esencia de Galicia. Escribiu moitos ensaios, entre os que destacamos Da esencia da verdade.

José Otero Abeledo alcumado como Laxeiro(1908-1996):

A súa infancia rural está presente na súa pintura que coñece tres etapas: a primeira reflicte os mundos da ensoñación cun estilo moi barroco no que predominan as cores ocres. Na segunda, máis intensa e personal, alterna o folclórico e o relixioso, dende unha visión persoal. A terceira etapa achégase a modos postcubistas, de clara raíz picassiana.

(retrato de novoneyra feito por Laxeiro)

A Paisaxe de Novoneyra: Flora e Fauna

A paisaxe está moi presente na obra de Novoneyra. En Os Eidos podemos atopar múltiples referencias á flora autóctona da súa terra, que nos sitúan nun ambiente enxenbre, rural e cheo de sentimento. Pero tamén son abundantes as alusións aos animais que conforman a fauna do Courel, que, ademais, son un vehículo de expresión de certas metáforas e mensaxes.

A FLORA NOS POEMAS DE UXÍO:

Deseguido expoñemos uns videos que vos achegarán ás arbores que aparecen maioritariamente en Os Eidos, acompañados de imaxes e exemplos dalgúns versos que recollemos dos seus poemas:

- carballo:



-faia:



-abraira:



-freixo:



-nogueira:



- xesta:



-castiñeiro:



-fentos:



-hedra:



-xunco:



-cerdeira:



A paisaxe compleméntase coa fauna, e aí van exemplos da FAUNA que aparece na poesía de NOVONEYRA.

-touros e bois:



-lobo:



-xabarín e cocho:



-cordeiros, ovellas e cabras:



-anduriñas:



-cuco:



-galo:



-abella:



-tordo:



-curuxa:



-chicharra:



En todos os poemas de Os eidos está presente a paisaxe que marcou ao poeta. En todos se respira O Courel.

Dende aquí animámosvos a que continuedes achegando máis exemplos da flora e fauna que aparecen na poesía de Novoneyra.

Autoras: Mª del Carmen Calvo Gómez, Andrea Castro Valero, Sonia Durán Sierra e Ada Yanes Penabad.

BIOGRAFIA

E agora se queres coñecer a árbore que rexe a túa vida, mira o video.

Uxío Novoneyra - Bibliografía

Novoneyra

Na súa poesía hai diferentes tipos:
· A paisaxística, á que pertencen obras como Os Eidos (1955) ou Elexías do Courel e outros poemas (1985). Trátase dunha poesía de grande complexidade, expresada en composicións que transmiten a soidade da persoa en contacto coa natureza da súa terra, o Courel.
· A poesía social, de carácter político e reivindicativo, á que pertencen os poemas: "Viet Nam canto" (canto de denuncia á guerra dos Estados Unidos en Vietnam) ou "Letanía de Galicia." A poesía social está recollida nos libros Poemas caligráficos (1978) ou Do Courel a Compostela (1988).
· Poesía amorosa, reunida no libro Muller pra lonxe (1986).
Os poemas de Novoneyra son composicións breves, de grande intensidade. Novoneyra, aínda que empezou escribindo en lingua castelá, foi un dos máis grandes escritores que deu a terra meiga (Galicia). Soubo cantar ao silencio, as néboas e as choivas como nunca ninguén o fixo antes, soubo expresar as sensacións que producen esas situacións.

CALIGRAMAS E ERGOGRAFÍAS (PINCHADE NA IMAXE)

Bibliografía

- Abrojos (1948)

- Os eidos (1955)

- "Elegias del Caurel" y otros poemas (1966)

- Os eidos 2. "Letanía de Galicia" e outros poemas (1974)

- Poemas caligráficos (1979)

- Os Eidos. Libro do Courel (1981)

- Muller pra lonxe (1987)

- Bazterrak Os Eidos (1987)

- Do Courel a Compostela 1956-1986 (1988)

- O cubil de Xabarín (1990)

- Tempo de elexía (1991)

- Gorgorín e Cabezón (1992)

- Poemas de doada certeza i este brillo premido entre as pálpebras (1994)

- Camelio xaponés – Watsubaki (1995) (Xaponesa) (para a que Novoneyra traduciu sete versos xaponeses (xiikas) de Ayako Sugitani, á vez que esta traduciu ao xaponés tres poemas de Novoneyra)

- Betanzos: Poema dos Caneiros e Estampas (1998)

- Dos soños teimosos Noitarenga (1998)

- Ilda, o lobo, o corzo e o xabarín (1998)

- Onde só queda alguén para aguantar dos nomes (1999)

- Arrodeos e desvíos do Camiño de Santiago e outras rotas (1999)

O fonosimbolismo en Os Eidos

O Fonosimbolismo é a evocación de sensacións non auditivas a través da
expresividade dos fonemas. É unha característica da poesía de Uxío Novoneyra e en particular da súa obra Os Eidos.

Tipos de fonosimbolismo:

-Aliteración do O e U: estes dous fonemas posteriores ou velares aparecen relacionados co tema da escuridade, coa sensación do medo e con elementos nocturnos como a curuxa e o lobo. Exemplo:

MORA o lobo no Fedo
na Lamelalonga nos prados
do Noval súa comba
da pena na Poxa
da Lomba
nos eidos máis pechos e calados
onde ninguén o oxa.
Neva no Chao do Toxedo
e nos Carboeiros.
Andan os lobos xagueiros
polas virtas do xestedo.

-Aliteración do A e E: estas vogais anteriores ou palatais transmiten un efecto de brancura e claridade. Exemplo:

MAÑAS de xeada!
Despertar co día á ventana.
Encollerse na cama
chegar a roupa á cara
i oir andar tropeando pola casa...
Canta a vaca
cas astas na'scada.

-Aliteración do fonema anterior ou palatal/i/: recorda as cousas pequenas como o piar dos paxariños. Exemplo:

A branca-Petra do Courel.
NO bicarelo do bico do brelo
canta o paxariño.
No mesmiño
bicarelo do bico do brelo.

Neste exemplo a aliteración do fonema bilabial sonoro /b/ tamén axuda a evocar o piar dos paxariños.

-Aliteración dos fonemas oclusivos xordos /p/ /t/ e /k/ axudan a reproducir certos sons. Exemplo:

CANTA o cuco cala e canta
dos castiñeiros do val.
Pasa o tempo e non di nada
e volta o cuco a cantar.

-Aliteración de fonemas fricativos coma /Ө/, /s/, /š/ e /f/ reproducen sons, tales como o zoar do vento ou o caer da chuvia. Exemplo:

ZOA o vento e relumbra polas uces.
Sai o sol e súmese nas nebras.
Polos montes baixan e ruben
sombras longas resgadas e negras...

Os lectores do noso blog e da poesía de Novoneyra poden deixar máis exemplos do fonosimbolismo no taboleiro de comentarios. Non vexades o que nos alegraremos cos vosos comentarios. Grazas.